Vrije ruimte

Published on september 10th, 2019 | by Annemarie Sijens

1

Tijd voor reflectie

Aanleiding voor deze column is de alternatieve opening van het academisch jaar in Leiden van afgelopen maandag. Het was een protest tegen de voorgenomen bezuinigingen in het wetenschappelijk onderwijs. Remco Breuker, hoogleraar Noord-Koreastudies en ceremoniemeester tijdens de opening, maakte de pers vooraf al duidelijk waar een eenzijdig accent op techniek toe leidt: tot een vechtstaat zoals Noord-Korea. Maar aan het overhevelen van geld van de geesteswetenschappen naar bètastudies en techniek kleeft een tweede risico.

In de tijd dat ik in Delft studeerde, keken wij bouwkundestudenten verder dan techniek alleen. Wilden we een mooi gebouw in een leefbare wijk ontwerpen, dan moesten we ons breder oriënteren. De Romeinse bouwkundige Vitruvius dacht er ruim tweeduizend jaar geleden ook zo over. In zijn Handboek Bouwkunde richtte hij zich tot alle technici van zijn tijd. Tot architecten en stedenbouwers, werktuigbouwkundigen en civiele technici. Naast tekeningen van katapulten, waterklokken en kapconstructies, bevat zijn handboek ook tekeningen van de sterrenhemel, mythen en uitweidingen over de kwaliteit van water. Dit rijkgeschakeerde geheel weerspiegelde zijn visie op de bouw. Volgens Vitruvius beschikte een goede bouwkundige zowel over technische praktijkervaring als over een brede theoretische basis in de geesteswetenschappen, rechten en medicijnen. De ereplaats reserveerde Vitruvius voor de filosofie. Waarom deed hij dit?

Een filosoof wil wijzer worden. Daarom vertraagt hij zijn pas en kijkt hij achterom. Als je terugblikt op de effecten van een handeling, dan neem je waarden als maatstaf. Heb je de brede vorming genoten die Vitruvius aanbeval, dan beschik je over een rijk palet aan waarden, waartoe ook schoonheid, duurzaamheid en rechtvaardigheid behoren. Reflecteer je vanuit dit rijke palet op de effecten van een handeling, dan leidt dit tot een rijkere praktijkervaring en zelfkennis. Niet voor niets schreef Vitruvius dat reflectie ons edelmoedig en bescheiden maakt, eerlijk en onbaatzuchtig.

Praktijkervaring leidt tot groeiend inzicht en dit weer tot betere ontwerpen. Ontwerp en uitvoering zijn tegenwoordig vaak gesplitst. Uitvoerend technici krijgen een plan in handen en beoordelen dit slechts op drie waarden: uitvoerbaarheid, veiligheid en gezondheid. Ook voor Vitruvius telden die waarden natuurlijk zwaar, maar dankzij zijn brede vorming plaatste hij ze in een ruimere context. Schoonheid is voedsel voor de ziel, dus moet een ontwerp mooi zijn. Frisse lucht is een basisbehoefte voor alle stadbewoners, daarom vond hij parken in een stad belangrijk. Voldoende water van goede kwaliteit was zo essentieel voor mens en dier, dat hij er een boekdeel aan wijdde. Natuurlijk is techniek belangrijk, mits ze haar dienende plaats erkent.

Dankzij nieuwe technologieën kunnen we steeds beter in alle denkbare behoeften voorzien. Plaatsen we technologie op de troon, dan zal het accent op de vervulling van onze individuele, fysieke behoeften blijven liggen. Het resultaat is een onmatigheid waaronder de hele Aarde lijdt. Met het verdwijnen van haar schoonheid, verkwijnt ook onze ziel. Jachtige techniek bedreigt ons aller leven. Willen we dit voorkomen, dan hebben we een bredere algemene vorming nodig. Kijken we vanuit zo’n brede basis terug, dan horen we de wereldnood. Willen we helend werken, dan moeten we geld, tijd en energie blijven steken in geesteswetenschap en sociale wetenschap. Beter nog, laten we iedere technische studie weer verbreden tot een kunde.

Annemarie Sijens, 6 september 2019

Tags:


About the Author

Gespreksleider, procesbegeleider, coach



One Response to Tijd voor reflectie

Geef een reactie

Back to Top ↑
  • Activiteiten Vrienden van de ISVW

    feb 21

    Filosofisch café

    21 februari vanaf 15:00 tot 17:00
    mrt 21

    Filosofisch café

    21 maart vanaf 15:00 tot 17:00
    apr 18

    Filosofisch café

    18 april vanaf 15:00 tot 17:00
    mei 16

    Filosofisch café

    16 mei vanaf 15:00 tot 17:00
    jun 20

    ALV en Vriendendag

    20 juni vanaf 10:00 tot 17:00
  • Leren van onze geschiedenis

    De Vrienden van de ISVW feliciteren Lotte Spreeuwenberg met de eerste plek in de Essaywedstrijd ‘Leren van onze geschiedenis’!

    Naast de hoofdprijs verschijnt haar essay ‘Onderhuidse verhalen’ volgend jaar in een essaybundel bij ISVW Uitgevers. Zeker weten dat je de aankondiging niet mist? Meld je aan voor de ISVW-nieuwsbrief.

    Het jury rapport: https://isvw.nl/essaywinnaar/

  • Fellowship Vrienden van de ISVW

    Vanaf 2021 zal er jaarlijks een fellowship Publieksfilosofie georganiseerd worden bij de ISVW als gezamenlijk project van de ISVW en de Vrienden van de ISVW. Met dit fellowship willen wij een vooraanstaand filosoof aan de ISVW binden en diegene op onze beurt een platform bieden zich op het terrein van de publieksfilosofie te profileren.

    We starten in 2021 met een pilot en het is onze ambitie, wanneer deze pilot succesvol is, dat dit fellowship een reeks van vooraanstaande filosofen aan de ISVW gaat verbinden.

    Voor meer informatie: https://isvw.nl/fellowship/